ازدواج دراسلام

ازدواج در قرآن:

وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى‏ مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ{ نور آيه 32}

 [مردان و زنان بى همسر خود را همسر دهيد و همچنين غلامان و كنيزان صالح را، اگر فقير و تنگدست باشند. خداوند از فضل خود آنان را بى‏نياز مى‏سازد؛ خداوند گشايش دهنده و آگاه است].

وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى‏ فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى‏ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُوا فَواحِدَةً أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ذلِكَ أَدْنى‏ أَلاَّ تَعُولُوا {نساء، آيه 3}

[و اگر مى‏ترسيد كه [به هنگام ازدواج با دختران يتيم ]عدالت را رعايت نكنيد [از ازدواج با آنان چشم پوشى كنيد و] با زنان پاك [ديگر] ازدواج كنيد دو يا سه يا چهار همسر و اگر مى‏ترسيد عدالت را [در باره همسران متعدد] رعايت نكنيد، تنها يك همسر بگيريد و يا از زنانى كه مالك آنهاييد، استفاده كنيد. اين كار از ظلم و ستم بهتر جلوگيرى مى‏كند].

ازدواج در روایات

مرد همسر داري که خواب است در نزد خدا از مرد بي همسري که در حال روزه به عبادت خدا ايستاده باشد، برتر است. {بحار ج 103 ص 221}

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: دوركعت نماز كسى كه همسر دارد، بهتراز هفتاد ركعت نماز كسى‏است كه همسر ندارد.{ نهج الفصاحه 1671}

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم): هيچ بنايى در اسلام محبوب‏تر از ازدواج، نزد خداوند بنا نشده است. {وسائل الشيعه، ج 14، ص‏3}

بر اساس آِیه شریفه هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباس لَهُنَّ 187/ بقره در تشبيه همسر به لباس، نكات و لطايف بسيارى نهفته است، از جمله:

  1. بايد لباس در طرح و رنگ و جنس، مناسب انسان باشد، همسر نيز بايد هم‏كفو انسان و متناسب با فكر و شخصيّت انسان باشد.
  2. لباس مايه‏ى زينت و آرامش است، همسر و فرزند نيز مايه‏ى زينت و آرامش خانواده هستند.
  3. لباس عيوب انسان را مى‏پوشاند، هريك از زن و مرد نيز بايد عيوب و نارسايى‏هاى يكديگر را بپوشانند.
  4. لباس انسان را از خطر سرما و گرما حفظ مى‏كند، وجود همسر نيز كانون خانواده را از آسيب‏ها حفظ و آن را گرم و زندگى را از سردى مى‏رهاند.
  5. لباس حريم انسان است و دورى از لباس، مايه‏ى رسوايى، دورى از ازدواج و همسر نيز سبب انحراف و رسوايى انسان مى‏گردد.
  6. در هواى سرد لباس ضخيم و در هواى گرم لباس نازك استفاده مى‏شود، هر يك از زن و مرد نيز بايد اخلاق و رفتار خود را متناسب با نياز روحى طرف مقابل تنظيم كند؛ اگر مرد عصبانى است، زن با لطافت با او برخورد كند و اگر زن خسته است، مرد با او مدارا كند.
  7. انسان بايد لباس خود را از آلودگى حفظ كند، هر يك از دو همسر نيز بايد ديگرى را از آلوده شدن به گناه حفظ نمايد.

{پرتوى از نور، ص 47}

فوائد ازدواج‏

فوائد مادي :

1 - نيل به آرامش و سکون

از نشانه‏هاى خدا آن است كه از جنس خودتان همسرانى آفريد تا در نزد آنان آرامش يابيد و ميان شما مودّت و رحمت قرار داد.{روم . 21}

2 - تأمين نيازهاي جنسي

انسان داراي مجموعه اي از نيازها و غرايزي است که عدم ارضاء و يا نقص در ارضاي هر کدام از اين غرايز , ايجاد تزلزل در شخصيت او را موجب مي شود .

3 - توليد مثل و بقاي نسل

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: تزويج كنيد تا صاحب فرزند شويد و بر شمار شما افزوده شود زيرا من در قيامت با امتهاي ديگر به وسيله كثرت شما مباهات مي كنم . {مستدرك‏الوسائل ،ج  14؛ ص 153}

4 - رشد و تکامل استعدادها

قبول مسئوليت ازدواج و تشکيل خانواده و کار و تلاش در جهت رفع نيازهاي اعضاء خانواده و ... همگي موجبات تکامل بيشتر انسان را فراهم مي آورد.

5 - حفظ شدن از مشکلات اخلاقي

فشار غريزه ي جنسي و عدم تأمين نيازهاي آن , در کنار سستي ايمان , موجبات فساد اخلاقي انسان را فراهم مي کند و تبعات اين فساد اخلاقي چيزي جز آزار و اذيت روحي و بعضاً بي آبرويي انسان در اجتماع و ... نيست . حال آنکه در اثر ازدواج , انسان در برابر بسياري از اين مسائل واکسينه مي شود .

6 - داشتن شريکي دلسوز و امين در طول زندگي

انسان در پستي بلندي هاي زندگي , نياز به رفيقي دلسوز و دوستي امين دارد . يک ازدواج موفق و سالم مي تواند اين نياز مهم انسان را برطرف کند .

7 - زياد شدن روزي

عزبهاي خود و غلامان و کنيزان شايسته تان را همسر دهيد . اگر تنگدست باشند خدا از فضل و کرم خود توانگرشان کند که خدا وسعت بخش و داناست . {سوره نور / 32}

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: هر کس از ترس تهي دستي ازدواج نکند , به خداي عزوجل گمان بد برده است . {محجه البيضاء  ج3  ص 53} 

سلامتى جسم و روان‏، تقويت روحيه خدمت رساني، عاطفه، استقلال در زندگي، تحمل و كظم غيظ، صبر، اطعام، امر به معروف، ايثار، آماده باش، آينده نگري، زندگي اجتماعي، صرف نظر از خواسته‏هاي خود به خاطر خواسته‏هاي ديگران. از دیگر فوائد ازدواج به شمار می رود.

فوائد معنوي :

1 – پیروی از سنت رسول الله(صلی الله علیه و آله وسلم)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: النكاح سنتي فمن رغب عن سنتي فليس مني.‏ {مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏14، ص: 153}

2 - همراهي يکديگر در امور دنيا و آخرت

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: کسي که خدا به او قلبي شاکر و زباني مشغول به ذکر حق و همسري با ايمان که او را در امور دنيا و آخرت ياري کند , بخشد نيکي دنيا و آخرت را به او داده و از عذاب آتش باز داشته مي شود . {تفسير نمونه / ج 2 / ص 55}

3 - بهره برداري از پاداش اخروي

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: ام سلمه از رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) در باره فضيلت خدمت کردن زنان به شوهرانشان پرسيد , آن حضرت فرمود : هر زني که در خانه ي شوهر خود به قصد مرتب کردن آن , چيزي را جا به جا کند خداوند به او نظر افکند و هر که خداوند به او نظر کند عذابش ندهد . {ميزان الحکمه / ج 5 / ص 2265}

در حديثي ديگر حضرت(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند : به زن خود خدمت نکند مگر صديق يا شهيد يا مردي که خداوند خير دنيا و آخرت او را بخواهد . {بحار الانوار . ج104 0ص132}

4 - حفظ دين

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند : هرگاه بنده ازدواج کند , نصف دين را کامل کرده است و براي ( حفظ ) نصف ديگري بايد تقوا پيشه کند. {كافى، ج 5، ص 328}.

و در روايتى ديگر فرمودند: هر كه دوست دارد در قيامت خدا را پاك و پاكيزه ملاقات كند همسر اختيار كند.{النوادر راوندى، ص 12}.

5- برخورداری از رحمت الهی:

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: درهاى آسمان با رحمت الهى در چهار جا گشوده مى‏شود: به هنگام نزول باران، به هنگام نگاه فرزند به چهره پدر و مادر، به هنگام گشوده شدن در كعبه و به هنگام ازدواج.

دقّت در انتخاب همسر

امام صادق عليه السلام فرمود: زن به منزله گلوبندى است كه بر گردن مى‏افكنى پس مراقب باش.

ويژگى‏هاى همسر خوب‏

1. دين و ايمان‏

و با زنان مشرك ازدواج نكنيد مگر آنكه ايمان بياورند و همان كنيزى با ايمان بهتر از زن آزاد مشرك است هر چند از (زيبايى) او به شگفت آييد و به مشركان زن ندهيد مگر آنكه ايمان بياورند و همانا برده مؤمن بهتر از آزاد مشرك است هر چند از (مال و زيبايى) او شگفت زده شويد. {بقره/221}

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: هنگامى كه مرد به خاطر مال و جمال زن با او ازدواج كند، به همان واگذار مى‏شود و هرگاه به خاطر دينش با او ازدواج كند، خداوند مال و جمال را رزق او مى‏سازد. {كافى، ج 5، ص 333}.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: تو در انتخاب همسر، محور را عقيده وتفكّر وبينش او قرار ده. {وسائل الشيعه، ج 14 ص 30}

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هرگاه كسى به خواستگارى دختر شما آمد كه دين و امانت‏دارى او را پسنديد، جواب ردّ ندهيد و گرنه به فتنه و فساد بزرگى مبتلا مى‏شويد». {بحار، ج 103، ص 372.}

امام حسن(علیه السلام) فرمودند: به كسى كه براى ازدواج دخترش مشورت مى‏كرد فرمود: «دامادِ با تقوا انتخاب كن كه اگر دخترت را دوست داشته باشد گراميش مى‏دارد و اگر دوستش نداشته باشد، به خاطر تقوايى كه دارد به او ظلم نمى‏كند. {مكارم‏الاخلاق، ج 1، ص 446}

در روايات مى‏خوانيم: به افرادى كه اهل مشروبات الكلى هستند و افراد بداخلاق وكسانى كه خط فكرى سالمى ندارند و در خانوادهاى فاسد رشد كرده‏اند، دختر ندهيد.

{ميزان الحكمه}

2. اخلاق خوب و خوش‏

امام رضا(علیه السلام) در جواب يكى از يارانش كه نوشته بود قصد ازدواج با كسى را دارم كه خوش‏اخلاق نيست، فرمودند: اگر بد اخلاق است با او ازدواج نكن. {كافى، ج 5، ص 563}.

اخلاق در زندگى باعث شيرينى زندگى و رشد خانواده مى‏شود. امورى همچون:

راستگويى، امانتدارى، خوش زبانى، خيرخواهى، گذشت و ايثار، بردبارى، وظيفه‏شناسى، نجابت، كم‏توقعى، نرم‏خوئى، و ... امتيازات يك انسان است كه اسلام به آنها اهميت داده است.

3. اصالت خانوادگى‏

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: مردم از سبزه‏هايى كه بر زباله مى‏رويد بپرهيزيد. گفتند: يا رسول اللّه مراد چيست؟ فرمود: زنان زيبارويى كه در خانواده‏اى ناپاك روئيده‏اند. {كافى ج 5 ص 332}

4. سواد و تحصيلات‏

علم و دانش براى انسان يك كمال و براى همسر يك مزيت است. با فرد باسواد زودتر مى‏شود به تفاهم رسيد و برنامه‏هاى بهترى براى آينده ريخت. البتّه هر باسوادى، باتدبير نيست.

 

5. سلامت جسم‏

سلامت جسم از نعمتهاى بزرگ الهى و از مزاياى يك همسر است. در روايت است با كسانى كه بيماريهاى مسرى دارند ازدواج نكنيد.

6. تناسب سنّى‏

انسان در سنين مختلف حالات متفاوت دارد. تمايلات جنسى نيز در هر سنّى يكسان نيست، پس بايد بين سنّ دختر و پسر تفاوت فاحش نباشد، كه زندگى را با مشكلاتى روبرو مى‏كند.

مهريه‏

امام رضا(علیه السلام) در پاسخ فلسفه مهر فرمودند: دلايل زيادي دارد، از جمله اين كه معمولا زن از تجارت و درآمد محروم است. {علل الشرائع، ج 2، ص 501}.

  • مرد براى اثبات صداقت خويش، مهريه را نثار زن مى‏كند و لذا به آن صداق مى‏گويند و پشتوانه زن است در طول زندگى و پس از طلاق يا مرگ همسر.
  • مقدار مهر در اسلام تعيين نشده، اما در احاديث از مهريه‏هاى سنگين مذمّت شده و چنين آمده است كه مهريه زياد مايه كينه و عداوت مى‏شود. {مكارم الاخلاق ص 237}
  •  مرد بايد سعى كند در اولين فرصت كه تمكن پيدا كرد مهريه زن را بپردازد.
  •  زن مالك مهر است و هر كارى بخواهد مى‏تواند با آن بكند، ببخشد يا تجارت كند.
  • در روايات، به مردى كه قصد دادن مهريه را نداشته باشد، سارق و زناكار اطلاق شده است. {من‏لايحضره‏الفقيه، ج 4، ص 13}.

جهيزيه‏

  • داماد، نه شرعا و نه قانونا حق مطالبه جهاز را ندارد، گرچه مرسوم است كه خانواده عروس اسباب و لوازم زندگى را خريدارى مى‏كنند.
  • جهاز براى تامين آسايش دو زوج جوان است، نه فخرفروشى و خودنمايى.

 ليست جهاز حضرت فاطمه:

1- يك پيراهن 2- يك روسرى بزرگ 3- يك حُلّه سياه 4- دو عدد تشك، 5- يك تختخواب از ليف خرما 6- چهار عدد بالش 7- يك حصير 8- يك آسياب دستى 9- يك كاسه مسى 10- يك مشك چرمى 11- يك طشت لباسشويى 12- يك كاسه شير 13- يك ظرف آبخورى 14- يك پرده 15- يك آفتابه 16- يك كوزه 17- يك پوست براى فرش 18- دو كوزه سفالين 19- يك عبا

 

مراسم عقد و عروسى‏

در اسلام سفارش شده مراسم عقد و عروسى با حضور مردم و همراه با شادى برگزار شود.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) عقد فاطمه زهرا(س) را در مسجد، در حضور انصار و مهاجرين اجرا كردند و دستور دادند بين حاضرين خرما پخش كنند.

هنگام عروسى حضرت زهرا(س) رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم) به همسرانش فرمود: فاطمه را آرايش كنيد و خوشبو سازيد، اطاقش را فرش كنيد تا او را به‏خانه شوهر بفرستيم.

همچنين به زنان مهاجر و انصار فرمودند: فاطمه(س) را تا خانه شوهر همراهى كنيد و شادى كنيد، ليكن مواظب باشيد چيزى نگوئيد كه خدا بدان راضى نباشد. {بحار، ج 43، ص 131}

باوجودمانع ازدواج، چه كنيم‏؟

سئوال: اگر مشكل مالي بود چه كنيم؟ اگر همسر پيدانشد چه كنيم؟

جواب:

  1. توكل: مردان و زنان بى‏همسر خود را همسر دهيد، همچنين غلامان و كنيزان صالح و درستكارتان را اگر فقير و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بى‏نياز مى‏سازد خداوند گشايش‏دهنده و آگاه است‏ {نور/ 32}
  2. تاخير همراه باعفت: و كسانى كه امكانى براى ازدواج نمى‏يابند، بايد پاكدامنى پيشه كنند تا خداوند از فضل خود آنان را بى‏نياز گرداند! {نور/ 33}
  3. از بيت المال: جواني كه استمناء كرده بود، حضرت علی (علیه السلام) پس از تعزير از بيت المال داماد كرد.{كافي، ج 7، ص 265}

از اميرالمؤمنين(علیه السلام) نقل شده كه هر كس قصد ازدواج داشته باشد دو ركعت نماز گذارد در هر ركعت پس از حمد سوره ياسين بخواند پس از اتمام نماز حمد و ثناي پروردگار گذارد و اين دعا را بخواند:

بار پروردگارا مرا همسري شايسته و نيكوكار غيرعقيم و بچه زا، مهربان و پاك دامن، قانع و سازگار عطا فرما.اگر كار خوب انجام دادم شكرگذار و اگر خطايي انجام دادم ببخشد. و اگر به ياد خدا باشم كمك كارم باشد. و اگر فراموش كردم يادآوري نمايد اگر از او دور شدم خودنگهدار و امانت دار باشد و اگر بر او داخل شدم شادمان باشد اگر او را امري نمودم اطاعت كند، اگر قسمش دادم، ارزش بدارد آنرا و قبول نمايد و اگر بر او غضب كردم مرا راضي گرداند. اي خداوند داراي شوكت و جلال بر من اين گونه همسر را عطا نما كه از تو مي خواهم و نمي خواهم هر آنچه تو بر من قسمت نمودي. {بحارالانوار، ج 103، كتاب النكاح، باب الدعاء عند التزويج}

امام على(علیه السلام) ضمن آموزش دعايى جهت ازدواج معيارهايى را براى انتخاب همسر بيان فرموده‏اند كه عبارتند از:

  1. صالحه (شايسته): خانمى كه كارهاى شايسته و مورد پسند خدا را انجام دهد.
  2. ودود: با محبت باشد.
  3.  ولود: نازا وعقيم نباشد.
  4.  شكور؛ در مقابل نعمت‏هاى الهى شكرگذار باشد.
  5.  قنوع: اهل قناعت باشد تا در زندگى تو را به زحمت نيندازد.
  6.  غيور: نسبت به دين خدا و عفت غيرتمند باشد.
  7.  در برابر احسانى كه به او مى‏شود، قدردانى كند.
  8.  چنانچه از سوى تو كار ناروايى سرزد، عفو و اغماض كند.
  9.  اگر در زندگى يادآور خدا شدى، تو را همراهى كند و اگر خدا را فراموش كردى، يادآور تو شود و به تو تذكر دهد.
  10.  آن گاه كه از منزل خارج شدى، خودش را حفظ كند.
  11.  و هرگاه به منزل وارد شوى، با ورودت خوشحال و مسرور گردد.
  12.  چنانچه به او دستور و فرمان دادى، اطاعت كند و اگر براى او قسم خوردى، باورت كند و تكليف خود را انجام دهد.
  13.  و اگر ناراحت شدى و او را مورد غضب قرار دادى، اسباب خشنوديت را فراهم آورد.

پاداش واسطه گری در امر ازدواج:

رسول خدا(صلی الله علیه و آله وسلم)به روايت امام صادق(علیه السلام) فرمودند: همسر اختيار كنيد، و وسايل همسرى ديگران را فراهم آوريد، و بدانيد كه از خوشبختى فرد مسلمان، پرداختن هزينه ازدواج‏ زن بى‏شوهر است. و هيچ چيز را خداى بزرگ- در اسلام- بيش از خانه‏اى دوست ندارد كه با ازدواج آبادان شود. و هيچ‏خانه‏اى بيش از آن مورد بغض خداى بزرگ نيست در اسلام كه با جدايى زن و شوهر از يك ديگر- يعنى با طلاق- ويران شود. {كافى ج 5/ 328}

امام على(علیه السلام) به روايت امام صادق(علیه السلام) فرمودند: بهترين ميانجيگري ها آن است كه ميانجيگرى در ازدواج چندان ادامه يابدکه خداى متعال زن و شوهر را به يك ديگر برساند. {کافی. ج5. ص328}

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: هر كس عزبى را به همسرى برساند، از جمله كسانى است كه خداى بزرگ در روز قيامت به او نظر خواهد كرد. {كافى . ج5 . ص331}

منبع: سررسید هیأت