فضائل امیرالمومنین علی علیه السلام از نگاه قرآن

 

1-     

اهل سنت به 16 طریق درکتب خود نقل کرده اند: هنگامی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ولایت علی بن ابیطالب را در غدیر خم بیان نمود آیه سوم مائده نازل شد:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا

"امروزدین خود را برایتان کامل نموده و نعمتم را بر شما تمام کردم  و بهترين آیین را که اسلام است برایتان برگزیدم."

گزیده ‌ای جامع از الغدیر،ص 68 الغدیر، ج 1، ص 230

از منابع اهل سنت: التفسیرالکبیر، ج۱۱،ص۱۳۶ - درالمنثور سيوطي،ج۳،ص۱۹

2-     

يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ۖ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ۚ وَاللَّـهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ۗ إِنَّ اللَّـهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

«ای پیامبر آنچه ازسوی پروردگارت بر تو نازل شده است را ابلاغ کن که اگر این امر مهم را انجام ندهی رسالت خود را انجام نداده‌ای و خدا تو را از (شر) مردمان محفوظ خواهد داشت، (و دل قوی دار که) خدا کافران را (به هیچ راه موفقیتی) راهنمایی نخواهد کرد.»67مائده

علامه امینی 30 روایت از کتب اهل سنت نقل میکند که این آیه مربوط به روز غدیر و آن امر مهم -که باید ابلاغ می شد- ولایت امیر مومنان(علیه السلام) است.

الغدیر، ج1، ص424

گزیده الغدیر، ص64

کتبی مثل شواهد التنزیل، تاریخ مدینه دمشق، التفسیر الکبیر، الدر المنثور، فتح القدیر، روح المعانی، ینابیع الموده این مطلب را نقل کرده اند.

3-     

ولیدبن عقبه به امیرالمومنین علیه السلام گفت:زبان من ازتو بازتر وشمشیرم برنده‌تر است. حضرت فرمودند:ساکت شوکه توفردی فاسقی.سپس این آيه نازل شد:

أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا ۚ لَّا يَسْتَوُونَ

"آیا کسیکه مومن است همچون کسی است که فاسق است؟! نه، هرگز این دو برابر نیستند."18سجده

منتخب الغدیر،ص153

ابن ابی الحدید معتزلی میگوید این حدیث از واضحاتی است که شکی در آن نیست.(شرح نهج البلاغه، 3: 27)

گزیده‌ الغدیر، ص153

بسیاری از کتب اهل سنت مثل تفسیر ابن کثیر، شواهد التنزیل، الدر المنثور، المناقب این مطلب را نقل کرده اند.

4-     

وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّـهِ ۗ وَاللَّـهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

" بعضی ازمردم جان خود را برای کسب رضای خدا می‌فروشندوخداوندنسبت به بندگان مهربان است." آیه207سوره بقره

همه مفسران شیعه وسنی روایت کرده‌اند این آیه درباره حضرت علی علیه السلام وخوابیدن او دربستر پیامبردر«لیله المبیت» نازل شده است

منتخب الغدیر، ص152

5-     

وَإِن يُرِيدُوا أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّـهُ ۚ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ

"اگر دشمنان به فکر فریب دادن تو باشند البته خدا تو را کفایت خواهد کرد، او همان کسی است که تو را، با یاری خود و مؤمنان، تقویت کرد." آیه62 سوره انفال

ابوهریره میگوید مراد ازمؤمنان فقط علی(علیه السلام) است و نیز میگوید: بر عرش خدا نوشته شده خدایی جز من نیست و محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) رسول من است و او را با علی (علیه السلام) یاری نمودم.

منتخب الغدیر،ص153

تاریخ مدینه دمشق ج12، ص307

6-     

یا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّـهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

"ای پیامبر!خداوند ومومنانی که از تو پیروی می‌کنند برای حمایت تو کافی‌اند." آیه64 انفال

در کتاب فضایل الصحابه از صحابه نقل شده است که این آیه در شان امیر المومنین (علیه السلام) نازل شده و مراد از مومنین ، علی‌بن ابیطالب (علیه السلام) است.

منتخب الغدیر، ص 154

المناقب، ص 279، ح 270

7-     

مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّـهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

"درمیان مؤمنان مردانی هستندکه بر سرعهدی که باخدابستندصادقانه ایستاده‌اند؛ بعضی پیمان خودرا به آخر بردند (و در راه اوشربت شهادت نوشیدند)، و برخی به انتظار (فیض شهادت) مقاومت کرده و هیچ عهد خود را تغییر ندادند "  23سوره احزاب

کتب اهل سنت مثل المناقب(ص۲۷۹،ح۲۷۰) وکفایه الطالب(ص۲۴۹،باب۶۲) روایت کرده‌اندکه منظوراز"کسانیکه درانتظارند" علی بن ابیطالب (علیه السلام) است.

8-     

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَـئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ

"مسلماً کسانیکه ایمان آورده وکارهای شایسته انجام داده اند،اینانند که بهترین مخلوقاتند." سوره بینه، آیه 7

درتفسیرجامع البیان طبری(ج۳۰ ،ص۲۶۴) وکتاب مناقب خوارزمی(ص۱۱۱، ح۱۲۰) از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که در تفسیر این آیه فرمودند:

ای علی تو و شیعیانت"بهترین مخلوقات" هستید.

9-     

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

"مگر آنان که ایمان آورده و نیکوکار شدند و به درستی و راستی و پایداری (در دین) یکدیگر را سفارش کردند." سوره عصر، آیه 3

جلال الدين سیوطی(ازعلمای اهل سنت) درکتاب الدرالمنثور ج۸،ص۶۲۲ از ابن‌عباس روایت کرده است درسوره عصرمرادازآیه «إِلَّا الَّذِينَ آمَنُواوَعَمِلُواالصَّالِحَاتِ: مگرکسانیکه ایمان آورده وکارهای شایسته انجام داده اند» امیرالمؤمنين (عليه السلام) است.

10-                        

أَفَمَن شَرَحَ اللَّـهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِّن رَّبِّهِ ۚ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّـهِ ۚ أُولَـئِكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

"آيا کسي که خدا سينه اش را براي اسلام گشاده و او بر نوري از جانب پروردگارش است مانند سخت دلان است؟ پس وای بر آنان که از قساوت (و شقاوت) دلهاشان از یاد خدا فارغ است! اینان هستند که دانسته به ضلالت و گمراهیند." آيه22زمر

در کتب مختلف تفسير از جمله کتاب الرياض النضره(3/157) آمده که اين آيه درباره حضرت علي (علیه السلام) نازل شده است.

11-                        

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّـهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

"سرپرست و ولي شما تنها خداست و پيامبرش و آنها که ايمان آورده اند، همانها که نماز را برپا مي دارند و در حال رکوع زکات ميدهند." آيه55 مائده

جمع بسياري از پيشوايان تفسير و حديث(شيعه و سني) نزول اين آيه را در شان حضرت علي(علیه السلام) مي دانند.

از جمله : جامع البيان (مج4 /ج6 /288) ، اسباب النزول (148: ص133) ، التفسير الکبير (12/26) ، البدايه و النهايه(7/394)، الصواعق المحرقه(25/ص41) و...

12-                        

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ ۚ لَا يَسْتَوُونَ عِندَ اللَّـهِ ۗ وَاللَّـهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

"آيا آب دادن به حاجيان و آبادکردن مسجدالحرام را مانند[کار]کسي قرار داده ايد که به خدا و روزقيامت ايمان آورده و درراه خدا جهادکرده است؟[اين دو]نزدخدا يکسان نيستند و خدا ظالمان را هدایت نخواهد کرد." آيه19توبه

بسياري ازحفاظ و علماي اهل سنت نقل کرده اند که اين آيه در برتري ايمان حضرت علي(علیه السلام) بر جايگاه متوليان کعبه (عباس بن عبدالمطلب و شيبه بن عثمان) نازل شده است.

اسباب النزول (ص164)، التفسير الکبير (16/11)، جامع البيان (مج6/ج10/95)، تفسير الخازن (2/211) و...

13-                      

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَـنُ وُدًّا

"کساني که ايمان آورده وکارهاي شايسته کرده اند،به زودي خداي رحمان براي آنها محبتي [در دلها] قرار خواهد داد." آيه96مريم

درمنابع اهل سنت نقل شده که سبب نزول آيه فوق،استجابت دعاي حضرت علي(علیه السلام) بوده که فرمود:«...خدايا محبت مرا در دل مومنان قرار ده.»

الکشف والبيان(ورقه19/سوره مريم)،الرياض النضره(3/157)

14-                        

أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَن نَّجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَوَاءً مَّحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ ۚ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

آيا کساني که مرتکب بديها و گناهان شدند گمان کردند که ما آنها را همچون کساني قرار ميدهيم که ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند. تا در مرگ و زندگانی هم با مؤمنان یکسان باشند؟ حکم آنها اندیشه بسیار باطل و جاهلانه‌ای است. آيه21جاثيه

درمنابع اهل سنت ازجمله تذکره الخواص[ص17] نقل شده که اين آيه در روز بدر و در شان حضرت علي(علیه السلام) نازل شده و منظور از فرد با ايمان و صالح، علي(علیه السلام) و مراد از گناهکاران دشمنان آن حضرت در جنگ ميباشد.

15-                        

وَقِفُوهُمْ ۖ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ

و آنها را نگه داريد که بازخواست خواهند شد. آيه 24صافات

در منابعي از اهل سنت مثل تفسير روح المعاني[23/80] از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که منظور اين آيه سوال از ولايت علي بن ابيطالب(علیه السلام) نزد پل صراط مي باشد.

16-                        

إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُّبِينٍ

ما مردگان را باز زنده می‌گردانیم و کردار گذشته و آثار وجودی آینده‌شان همه را ثبت خواهیم کرد، و [علم] همه چيز را در امامي آشکار برشمرده ايم. آيه12يس

اصحاب از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيدند: آيامنظور اين آيه قرآن است؟ حضرت به علي بن ابيطالب(علیه السلام) اشاره نموده و فرمودند: خير، امامي که خداوند علم همه چيز را دروجود او نهاده اين شخص است.

از منابع اهل سنت:ينابيع الموده/باب14/ص76

17-                        

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا ۚ قُلْ كَفَىٰ بِاللَّـهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ

"وکافران ميگويندتو پيامبرنيستي.بگو:شهادت خدا وآن کسي که علم کتاب نزداوست ميان من وشما کافي است." آيه43رعد

روايات شيعه وبسياري از روايات اهل سنت دلالت دارد که شاهد دوم(صاحب علم کتاب) اميرالمومنين علي بن ابيطالب(علیه السلام) است.

ازمنابع اهل سنت: الاتقان سيوطي /ج1/ ص13، شواهد التنزيل /ج1 /ص307، ينابيع الموده/ ص102، تفسير طبري، تفسير خازن، تفسير قرطبي، تفسير روح المعاني، الله المنثور

18-                        

ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ

"قطعا درآن روز از نعمت بازخواست مي شويد." آيه 8تکاثر

در منابعي از اهل سنت در تفسير اين آيه چنين نقل شده که نعمت مورد سوال، ولايت علي بن ابيطالب(علیه السلام) است.

شواهدالتنزيل/ج2/ص368،ينابيع الموده/ص111

19-                        

أُولَـئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

"آنان بر هدايتي از جانب پروردگارشان قرار دارند و آنان رستگارانند." آيه5 بقره

در منابعي از اهل سنت نقل شده که پس از تلاوت اين آيه، پيامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به علي بن ابيطالب (علیه السلام) اشاره نموده و به سلمان فرمود: اي سلمان اين مرد وحزب او درقيامت رستگارانند.

تاريخ دمشق/ج2/ص346، شواهدالتنزيل/ج1/ص69،

20-                        

وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى

"و بي ترديد من آمرزنده کسي هستم که توبه کند وايمان آورد وعمل صالح انجام دهد وسپس هدايت يابد." آيه82طه

درمنابع متعدد اهل سنت نقل شده که پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)در توضيح اين آيه فرمودند: هرکس ايمان آورد وعمل صالح انجام دهد و سپس با ولايت علي بن ابيطالب (علیه السلام) هدايت يابد.

الصواعق المحرقه91چاپ مصر،ينابيع الموده/ج36/ص110،شواهدالتنزيل/ج1/ص375

21-                        

الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

"كسانى كه مال خود را در شب و روز، پنهان و آشكارا، انفاق مى كنند مزدشان نزد پروردگارشان است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگین مى شوند." آيه274بقره

در منابع اهل سنت از ابن عباس نقل شده که اين آيه در شأن علی بن ابيطالب(علیه السلام) نازل شده است كه نزد ايشان چهار درهم بود. آن حضرت یکى را در شب ، یکى را در روز ، سومى را پنهانى و چهارمى را علنى صدقه داد.

التفسیر الكبیر/ج 7/ص 89.، اسد الغابة فى معرفة الصحابة/ج4/ص25 و ...

22-                        

وَوَهَبْنَا لَهُم مِّن رَّحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا

و از رحمت خويش به آنها(آل ابراهيم)عطا کرديم و زبان راستي بلندآوازه اي به ايشان داديم. آيه50مريم

ابن شهرآشوب از ابي بصير از امام صادق(علیه السلام) روايت کرده که منظور از لسان صدق عليا ، علي بن ابيطالب(علیه السلام) است.

برهان/ج3/ص14

23-                        

وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِمْ ۚ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

و ما پیش از تو [ای محمد] جز مردانى كه بديشان وحى مى‏كرديم، کسی را به رسالت نفرستادیم. پس اگر نمي دانيد از اهل ذکر سوال کنید. آيه 43نحل

درتعدادي از منابع اهل سنت اهل ذکر را به حضرت علي(علیه السلام) و همچنين اهل بیت (علیه السلام) تفسیر کرده اند.

تفسیر قرطبی/ج۱۱/ص۲۷۲، تفسیر طبری/ج۱۲/ص۱۰۹، ینابیع الموده/ص۴۶و۱۱۹

24-                        

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ

"اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از خدا پروا كنيد و باصادقان و راستگویان باشید." آيه119توبه

در روايات و تفاسير متعدد اهل سنت «مع الصادقین»، را به «مع علی بن ابی طالب» تفسیر کرده اند.

مناقب خوارزمی/ص۱۸۹، مناقب عبدالله شافعی/ص۱۵۴، شواهد التنزیل/ج۱/ص۲۵۹، ینابیع الموده/ص۱۱۵ و...

25-   

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّـهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّـهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّـهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

"و همگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد ، و به یاد آرید این نعمت بزرگ خدا را که شما با هم دشمن بودید، خدا در دلهای شما الفت و مهربانی انداخت و به لطف و نعمت خدا همه برادر دینی یکدیگر شدید، و در پرتگاه آتش بودید، خدا شما را نجات داد. بدین گونه خدا آیاتش را برای (راهنمایی) شما بیان می‌کند، باشد که هدایت شوید." آيه103آل عمران

در برخي ازمنابع اهل سنت آمده است که منظور از«حبل الله» ،حضرت علي(علیه السلام) است.

یناب یع الموده/ص۱۱۹و۲۷۴و۲۹۷، روح المعانی/ج۴/ص۱۶

26-                        

إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّـهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا ۖ وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّـهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ

اگر شما (دو همسر پیامبر) بر ضدّ او دست به دست هم دهید، (کارى از پیش نخواهید برد) زیرا خداوند یاور اوست و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح، و فرشتگان بعد از آنان پشتیبان اویند. آيه4تحريم

درمنابع شيعه و تعدادي از منابع اهل سنت نقل شده که «صالح المؤمنین»، علی بن ابی طالب(علیه السلام) است.

روح البیان/ج۱۰/ص۵۳ ،  شواهد التنزیل/ج۲/ص255

27-                        

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ

"و نماز به پا دارید و زکات بدهید  و همراه رکوع کنندگان،رکوع کنيد." آيه43بقره

عده اي از راويان حديث اهل سنت ذکر کرده اند که اين آيه درباره رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و علي (عليه السلام) فرود آمده است و به الگو بودن آنها در نماز گزاردن و عبادت الهي اشاره دارد.

شواهد التنزیل/ج1/ص85

28-                        

ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّـهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ۗ قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى ۗ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا ۚ إِنَّ اللَّـهَ غَفُورٌ شَكُورٌ

این (بهشت ابد) همان است که خدا به بندگانی که ایمان آورده و نیکوکار شدند بشارت آن را داده است. بگو: من از شما اجر رسالت جز این نخواهم که مودّت و محبّت مرا در حقّ خویشاوندانم (اهل بیتم) منظور دارید (و دوستدار آل محمّد باشید، که این اجر هم به نفع امت و برای هدایت یافتن آنهاست)، و هر که کاری نیکو انجام دهد ما نیز در آن مورد بر نیکوییش بیفزاییم که خدا بسیار آمرزنده گناهان و پذیرنده شکر بندگان است.

قيده اکثرمفسران اهل سنت این است که مقصود از«موده فی القربی» نزدیکان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، از جمله حضرت علی علیه السلام است.

مستدرک حاکم /ج۳/ص۱۷۲؛ تفسیر طبری /ج۲۵/ص۱۶و۲۵؛ تفسیر زمخشری /ج۳/ص۴۰۲ و...

29-                        

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِّن رَّبِّهِ ۗ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ ۖ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ

"باز کافران (به طعنه) می‌گویند که چرا از خدایش بر او آیت و معجزه‌ای فرستاده نشد؟ ای پیامبر تو فقط بيم دهنده اي و براي هر گروهي هدايت کننده اي(از طرف خدا) است." آیه 7 رعد

در تفاسیر متعدد اهل سنت «هادیان به سوی خدا» به حضرت علي(علیه السلام) و اهل بیت علیهم السلام تفسیر شده اند.

مستدرک حاکم/ج۳/ص۱۲۹؛ ینابیع الموده/ص۹۹و۱۰۴ ؛ تفسیر طبری/ج۱۳/ص۱۰۸؛ تفسیر فخر رازی/ج۵/ ص271

30-                        

وَ یُطعِمونَ الطَّعامَ علی حُبِّهِ مسْکیناً وَ یتیماً وَ اسیراً.

"و آنها بر دوستی خداوند، به فقیر، یتیم و اسیر غذا می دهند." آيه8 انسان

در اکثر تفاسیر اهل سنت درباره اين آيه به جریان انفاق حضرت علی(علیه السلام)و حضرت فاطمه(س) اشاره می کنند که سه روز متوالی به مسکین، یتیم و اسیری در حال روزه کمک نموده و خود با آب افطار نمودند.

تفسیر کشاف/ج۴/ص۶۷۰؛ تفسیر قرطبی/ج۱۰/ص۶۹۲۲؛ تفسیر فخر رازی/ج۳/ص242

31-                        

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ

دو دريا را [به گونه‏اى] روان كرد [كه] به هم رسيدند. آيه19 الرحمن

تعدادي از منابع اهل سنت آورده اند که منظور از دو دريا حضرت علي(علیه السلام)و حضرت فاطمه(سلام الله علیها) هستند و از آن دو،گوهر و مرجان که حسن و حسین (علیهم السلام) هستند پدیدآمده اند.

الدر المنثور/ج 6/ص146،روح المعانی/ج27/ص93،مناقب ابن مغازلی/ص339

32-                        

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّـهِ وَرُسُلِهِ أُولَـئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ ۖ وَالشُّهَدَاءُ عِندَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ ۖ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَـئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

"و آنان که به خدا و رسولانش ایمان آوردند به حقیقت راستگویان عالمند و برایشان نزد خدا اجر شهیدان است، پاداش اعمال و نور ایمانشان را (در بهشت) می‌یابند. و آنان که کافر شده و آیات ما را تکذیب کردند آنها اهل آتش دوزخند." آيه19حديد

در منابع معتبري از اهل سنت حدیث کرده اند که اين آیه درباره علی بن ابيطالب(علیه السلام) نازل شده است.

الصواعق/ص123،تفسیر کبیر/ج27/ص57،شواهد التنزیل/ج2/ص224 و...

33-    

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّـهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ۚ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّـهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّـهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

ای گروهی که ایمان آورده‌اید، هر که از شما از دین خود مُرتَد شود به زودی خدا قومی را که بسیار دوست دارد و آنها نیز خدا را دوست دارند و نسبت به مؤمنان سرافکنده و فروتن و به کافران سرافراز و مقتدرند (به نصرت اسلام) برانگیزد که در راه خدا جهاد کنند و (در راه دین) از نکوهش و ملامت احدی باک ندارند. این است فضل خدا، به هر که خواهد عطا کند و خدا را رحمت وسیع بی‌منتهاست و (به احوال همه) دانا است. آيه54 مائده

در تعدادي از منابع اهل سنت آمده که اين آیه در شان علی بن ابیطالب(علیه السلام) فرود آمده است.

مستدرک الحاکم/ج 3/ص 132، کنزلالعمال/ج 5/ص428

34-                        

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَـذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ

وآنگاه که ابراهيم گفت: پروردگارا اين شهر (مکه) را ايمن گردان و من و فرزندانم را از بت پرستى دور بدار. آيه35 ابراهيم

در منابعي از اهل سنت نقل شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: دعاى ابراهيم در اين آيه به من و على منتهى شد كه هيچيك از ما هرگز به بت سجده نكرديم در نتيجه خداوند مرا نبى و على را وصى قرار داد.

ازمنابع اهل سنت:مناقب ابن مغازلى ص 276

35-                        

وَأَذَانٌ مِّنَ اللَّـهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّـهَ بَرِيءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ ۙ وَرَسُولُهُ ۚ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّـهِ ۗ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

و اين اعلامي است از ناحيه خدا و رسول او به مردم در روز حج اکبر که خدا و رسولش از مشرکان بيزارند. پس اگر توبه کنيد همان براي شما بهتر است و اگر سر پيچي کنيد، بدانيد شما نمي توانيد خدا را ناتوان سازيد و کافران را به عذابي دردناک بشارت بده. آيه3 توبه

در روايات وتفاسيري از اهل سنت آمده که پيامبر فلان شخص را فرستاد و سوره توبه را به او داد تا به مردم هنگام حج ابلاغ کند، سپس علي (عليه السلام) را به دنبال او فرستاد ، آن را از وي بگيرد و فرمود: «ابلاغ اين سوره تنها به وسيله کسي بايد باشد که او از من است و من از اويم».

مسند احمد حنبل، ج 1، ص 231 (طبع مصر) - همان، ج 23، ص 212

36-                        

إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ وَإِذَا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ

"همانا بدکاران پيوسته به مؤمنان مي خنديدند و چون از کنار آن ها مي گذشتند به هم چشمک مي زدند." آيات 29و30 مطففين

برخي از مفسران اهل سنت در تفسير اين آيه نوشته اند: روزي علي (عليه السلام) و جمعي از مؤمنان از کنار جمعي از کفار مکه گذشته، آن ها به حضرت و مؤمنان خنديدند و آنان را استهزا کردند. اين آيات [به دفاع و جانب داري امام و مؤمنان] نازل شد و سرنوشت مسخره کنندگان را در قيامت روشن ساخت.

تفسير ابن کثير ج 2، ص 4 و 535

37-                        

لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ

تا آن را براي شما تذکري گردانيم و گوشهاي شنوا آن را نگاه دارد. آيه 12 الحاقه

تعدادي از تفاسير اهل سنت نوشته‏اند كه وقتى آيه مزبور نازل شد پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد:خدايا آن گوش را گوش على قرار بده و على عليه السلام فرمود از آنگاه چيزى نشنيدم كه فراموش كرده باشم.

مناقب ابن مغازلى،ص 265

38-                        

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ

"هر ناسپاس ستيزه گر را در جهنم افکنيد." آيه24 سوره ق

در برخي منابع اهل سنت نقل شده كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در توضيح اين آيه فرمود چون روز قيامت شود خداى تعالى به من و على ميفرمايد هر كس دشمن شما است او را در آتش بيفكنيد و هر كه دوست شما است او را داخل بهشت گردانيد.

شواهد التنزيل،ج2،ص190

39-                        

یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ۚ ذَلِكَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَأَطْهَرُ ۚ فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّـهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

"اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد چون[خواستيد] با پيامبر نجوا كنيد،پيش از نجوايتان صدقه‌اى تقديم داريد.، که این صدقه برای شما بهتر و پاکیزه‌تر است (که شما را از سؤالات بی‌جا بر کنار و از بخل و لئامت پاک می‌گرداند) و اگر (از فقر) چیزی (برای صدقه) نیابید در این صورت خدا بسیار آمرزنده و مهربان است." آيه12 مجادله

غالب مفسران اهل سنت نوشته اند: جز علی علیه السلام هیچ یک از صحابه به این حکم عمل نکرد تا اين آيه نسخ شد.

تفسيرطبرى،ج28،ص15-تفسير فخر رازى،ج29،ص271 و ...

40-                        

وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ ، أُولَـئِكَ الْمُقَرَّبُونَ

و سبقت گيرندگان مقدمند،آنها مقربان[خدا]هستند. آيات10و11 واقعه

بسياري از روايات و تفاسير اهل سنت در توضيح اين آيه نوشته اند که پیشی گرفته این امت در ايمان، علی بن ابیطالب(علیه السلام) است.

الصواعق المحرقه،ص123-تفسير ابن کثير،ج4،ص283 و ...

41-                        

لَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُم بِسِيمَاهُمْ ۚ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ ۚ وَاللَّـهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ

"و اگر بخواهيم قطعا آنها (منافقان) را به تو نشان مي دهيم، پس اينان را به سيماي [حقيقي] شان مي شناسي و در طیّ سخن کاملا آنها را بشناسی. و (ای منافقان و ای مؤمنان) خدا به همه کارهای شما آگاه است." آيه30 سوره محمد

اگر ما می‌خواستیم حقیقت آنها را (به وحی) بر تو آشکار می‌ساختیم تا به باطن آنها از سیمای ظاهرشان پی برده تعدادي از منابع اهل سنت در توضيح آيه فوق از پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)روایت کرده اند که ايشان فرمود: منافقان به دشمنی با علی بن ابيطالب(علیه السلام) شناخته خواهند شد.

الدر المنثور،ج6،ص66-روح المعانی ج26،ص71-اسد الغابه،ج4،ص29

42-                        

فتَلَقی آدَمُ مِن رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیهِ اِنَّهُ هُوَ التَّوابُ الرَّحیمُ

پس آدم از پروردگارش کلماتی دریافت کرد[و توبه نمود]پس خدا توبه اش را پذیرفت،حقا که او توبه پذیر و مهربان است. آيه37بقره

منابع شيعه و بعضي از روايات اهل سنت نقل كرده‌اند كه از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) سوال شد این کلماتی که آدم از خدا تلقی کرد و خدا به احترام آن کلمات توبه اش را پذیرفت چه بود ؟ فرمود: سوگند به حق ، محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین بود؛ بنابراين، منظور از «كلمات» پنج تن آل عبا است كه علي (علیه السلام) جزء آن‌ها است.

تفسیر درالمنثور،ص323 - ينابيع الموده،ص97 و ...

43-                        

إِنَّ اللَّـهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُم بُنْيَانٌ مَّرْصُوصٌ

همانا خداوند کساني را دوست دارد که در راهش صف در صف پيکار مي کنند گويي که سدّي آهنين هستند. آيه4سوره صف

در منابعي از اهل سنت نقل شده که اين آيه در شان امام علي بن ابيطالب(علیه السلام) نازل شده است.

شواهدالتنزيل،ج 2،ص 251

44-                        

فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَـذَا الَّذِي كُنتُم بِهِ تَدَّعُونَ

"که چون کافران آن عذاب سخت را نزدیک خود به چشم مشاهده کنند رخسار آنها (از خوف) زشت و سیاه شود و به آنها گویند: این همان عذابی است که جدّا درخواست می‌کردید." آيه27 سوره ملک

امام باقر و امام صادق(علیه السلام) گفته‏اند: كافران هنگامي كه در قيامت، علي(علیه السلام) را ببينند كه داراي مقام قرب الهي است صورتهايشان سياه مي‏شود و دستهايشان را خواهند جويد؛ چون ولايت حضرت علي(علیه السلام) را نپذيرفته‏اند.

بحارالانوار،ج 36، ص64، باب37

45-                        

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

البته خدایت داناتر است که از راه خدا گمراه کیست و بهتر می‌داند که هدایت یافتگان عالم کیانند.

در منابعي از اهل سنت گفته شده است: علي(علیه السلام) اَعْلَمُ بِالْمُهتَدين است و اوست كه هدايت يافتگان را مي‏شناسد.

شواهد التنزيل،ج2،ص359

46-                        

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ 

"راه آنان که به آنها انعام فرمودی، نه راه کسانی که بر آنها خشم فرمودی و نه گمراهان." آيه7سوره حمد

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که منظور اين آيه شيعيان علي(علیه السلام) هستند که نعمت ولايت علي بن ابيطالب(علیه السلام) به آنها داده شده و بر آنها غضب نمي شود و گمراه نخواهند گشت.

معاني الاخبار،ص36

47-                        

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيم

ما را به راه راست هدايت فرما.  آيه6 سوره حمد

درتعدادي ازمنابع اهل سنت از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)روايت شده که ايشان فرمودند: ای علی تو راه روشن و صراط مستقیم هستي.

ینابیع الموّده 1/397 - شواهد التنزیل 1/57

48-                        

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّـهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللَّـهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ ۚ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

"و همانا ما در میان هر امتی پیغمبری فرستادیم که [بگويد] خدای یکتا را پرستید و از طاغوت دوری کنید، پس بعضی مردم را خدا هدایت کرد و بعضی دیگر ضلالت و گمراهی بر آنان حتمی شد، اکنون در روی زمین گردش کنید تا بنگرید عاقبت آنان که (انبیاء را) تکذیب کردند به کجا رسید (و آنها چگونه هلاک ابدی شدند)." آيه36 نحل

امام باقر(علیه السلام) فرمودند: خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر به ولایت امام علي(علیه السلام) و ما (اهل بيت) و بیزاری و برائت از دشمنان ما.

بحارالانوار 24/330/3

49-                        

فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّـهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ

"[آن نور] در خانه هايي است که خدا اجازه داده که ارجمندش دارند و نام خدا در آنها ياد شود، در آن خانه ها هر بامداد و شامگاه او را نيايش مي کنند." آيه36 سوره نور

در منابعي از اهل سنت روايت شده که پس از خواندن اين آيه توسط پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، مردي از ايشان سوال کرد اين کدام بيوت است؟حضرت فرمود: بيوت پيامبران. ابوبکر برخاست و گفت اي رسول خدا، بيت علي(علیه السلام) و فاطمه (س) نيز از آنهاست؟ حضرت فرمود: آري بلکه از بهترين آنها مي باشد.

درالمنثور سيوطي،ج5،ص50

50-                        

أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِّنْهُمْ أَنْ أَنذِرِ النَّاسَ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِندَ رَبِّهِمْ ۗ قَالَ الْكَافِرُونَ إِنَّ هَـذَا لَسَاحِرٌ مُّبِينٌ

"یا مردم تعجب کردند از اینکه ما یکی از افراد آنها را به وحی و رسالت خود برگزیدیم (و گفتیم) که خلق را (از عذاب قیامت) بترسان و مؤمنان را بشارت ده که به راستی مقامشان نزد خدا رفیع است! کافران گفتند: این شخص ساحری آشکار است." آيه2 سوره يونس

در منابع متععد شيعي رواياتي نقل شده كه منظور از اين آيه ولايت اميرالمومنين علي(علیه السلام) است.

بحارالانوار، ج 36، ص 59، باب 35

51-                        

فَما يُكَذِّبُكُ بَعدُ بالّدينِ

پس چه چيز تو را (بعد از اين دلايل روشن) به تکذيب روز جزا وا مي دارد؟  آيه7 سوره تين

در بعضي روايات از اهل سنت از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که منظور از دين در اين آيه، علي بن ابيطالب(علیه السلام) است.

تاريخ بغداد،ج2،ص97

52-                        

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

"اوست خدایی که میان عرب امّی (یعنی قومی که خواندن و نوشتن نمی‌دانستند) پیغمبری بزرگوار از همان مردم برانگیخت که بر آنان آیات وحی خدا تلاوت می‌کند و آنها را (از لوث جهل و اخلاق زشت) پاک می‌سازد و شریعت و احکام کتاب سماوی و حکمت الهی می‌آموزد و همانا پیش از این همه در ورطه جهالت و گمراهی آشکار بودند." آيه2 سوره جمعه

در منابع شيعه روايات مختلفي نقل شده که منظور از كتاب، قرآن و مراد از حكمت،ولايت علي بن ابي طالب(علیه السلام) است .

تفسير نورالثقلين،ج 5،ص 322

53-                        

اَفَمَن وَعَدناهُ وَعداً حَسَناً فَهُوَ لاقيِه كَمَن مَتَّعناهُ مَتاعَ الحَياهِ الدُّنيا ثُمَّ هُوَ يَومَ القِيامَهِ مِنَ  المُحضَرينَ

آيا كسي كه به او وعده نيكو داده ايم و آن را خواهد ديد، مانند كسي است كه از متاع زندگي دنيا برخوردارش کرديم، سپس او روز قيامت از جمله احضار شدگان[براي کيفر] خواهد بود؟ آيه61 سوره قصص

در منابع مختلف اهل سنت رواياتي نقل شده كه اين آيه در شان و مقام علي بي ابيطالب(علیه السلام) و سرزنش دشمن آن حضرت ابوجهل نازل شده است.                          

تفسير ابن جرير طبري،ج2،ص،62 - رياض النضره،ج2،ص207

54-    

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّـهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِّنكُمْ وَأَنتُم مُّعْرِضُونَ

و (یاد آرید) هنگامی که از بنی اسرائیل عهد گرفتیم که جز خدای را نپرستید و نیکی کنید درباره پدر و مادر و خویشان و یتیمان و فقیران، و به زبان خوش با مردم تکلّم کنید و نماز به پای دارید و زکات (مال خود) بدهید، پس شما عهد شکسته و روی گردانیدید جز چند نفری، و شمایید که از حکم خدا برگشتید.

روايات متعددي در منابع شيعه و سني از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که ايشان فرمودند: من و علي(علیه السلام) دو پدر اين امت هستيم، حقوق ما بر گردن امت بيشتر از حقوقي است که پدر و مادرشان بر گردنشان دارند.

از منابع شيعه: صافي،ص37

55-                        

وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى ﭐلْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَا قَوْمِ ﭐتَّبِعُواْ ﭐلْمُرْسَلِينَ

و از دورترين جاي شهر مردي شتابان آمد و گفت اي قوم من! از فرستادگان پيروي کنيد. آيه 20 يس

در توضيح اين آيه در منابعي از اهل سنت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که فرمودند: سبقت يافتگان همه امتها سه نفرند.

1-يوشع بن نون(وصي حضرت موسي)

2-صاحب داستان سوره يس(يار صديق حضرت عيسي)

3-علي بن ابيطالب(علیه السلام) که از همه شان افضل است.

درالمنثور سيوطي،ج5،ص262

56-                        

هُوَ الَّذِي أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ۖ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّـهُ ۗ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

"اوست خدایی که قرآن را بر تو فرستاد که برخی از آن کتاب آیات محکم است که اصل و مرجع سایر آیات کتاب خداست و برخی دیگر متشابه است، و آنان که در دلشان میل به باطل است از پی متشابه رفته تا به تأویل کردن آن در دین راه شبهه و فتنه‌گری پدید آرند، در صورتی که تأویل آن (قرآن) را کسی جز خداوند و اهل دانش نداند؛ [آنان که]گویند: ما به همه کتاب گرویدیم که همه از جانب پروردگار ما آمده، و به این (دانش) تنها خردمندان آگاهند." آيه7 آل عمران

در منابع متعدد از امام باقر(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) روايت شده که ايشان فرمودند: راسخون در علم پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، اميرالمومنين علي(علیه السلام) و امامان بعد از ايشان هستند.

اصول کافي،ج1،ص213

57-                        

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ

"اى كسانى كه ايمان داريد، همگى به اطاعت [خدا] درآييد، و گامهاى شيطان را دنبال مكنيد كه او براى شما دشمنى آشكار است." آيه 208 بقره

در تفاسير و روايات متعدد شيعه نقل شده که منظور آيه ورود در ولايت امام علي(علیه السلام) است.          صافي،ص62

58-                        

فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرونَ، بِاَييِّكُمُ المَفتون

"پس به زودي خواهي ديد و خواهند ديد، که کدام يک از شما مجنون است." آيات5و6قلم

در رواياتي از اهل سنت نقل شده که عده اي از پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)درباره علي(علیه السلام) پرسيدند، پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: برترينِ شما علي است، علي اوّلين كسي است كه اسلام آورد و از نظر ايمان برتر از شماست.سپس فرمود: من دانش خود را به او آموختم و راز خود را نزد او به وديعه نهادم و او را جانشين خود كردم؛ پس او خليفه و امين من در امت من است. بعضي از قريش گفتند: لَقَدْ فَتَنَ عَلِيٌّ رَسُولَ اللّهِ. (علي، رسول خدا را فريفت)، پس اين آيه نازل شد.

شواهد التنزيل،ج 2،ص15

59-                        

وَالْيَوْمِ الْمَوْعُودِ ، وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ

 قسم به روز موعود ، و قسم به گواه و گواهي شده. آيات2و3 بروج

در بعضي منابع شيعه روايت شده که مقصود از شاهد و مشهود ، رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و اميرالمومنين علي(علیه السلام) مي باشند.

برهان،ج4،ص445

60-                        

وَالَّذي جاءَ بِالصَّدقِ وَ صَدَّقَ بِهِ اوُلئِكَ هُمُ المُتَّقُونَ

"و آن كسي كه [سخن] راست آورد و كسي كه آن را تصديق نمود [و به آن عمل کرد] ، آنان حقا پرهيزكارانند." آيه 33 زمر

بعضي منابع اهل سنت روايت كرده اند كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود : ( والذي جابالصدق ) منم و ( صدق به ) علي بن ابيطالب (علیه السلام) است.

درالمنثور سيوطي،ذيل اين آيه شريفه

61-                        

يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّـهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّـهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُون

مى‌خواهند نور خدا را با دهانهاي خود خاموش كنند اما خدا کامل کننده نور خويش است هرچند کافران خوش نداشته باشند. آيه 8 سوره صف

شخصي تفسير اين آيه را از امام رضا(علیه السلام) سوال کرد. حضرت فرمود: عده اي اراده مي کنند نور ولايت اميرالمومنين(علیه السلام) را با دهانهايشان خاموش کنند اما خداوند کامل کننده امامت است و امامت همان نور است.

اصول کافي،ج1،ص196

62-                        

 وَرَدَّ اللَّـهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّـهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّـهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

و خدا کافران را با خشمي که داشتند دفع کرد، بي آنکه به غنيمتي رسيده باشند و خدا [زحمت‌] جنگ را از مؤمنان برداشت(و پيروزي را نصيبشان کرد) و خدا همواره نيرومند شكست‌ناپذير است. آيه25 احزاب

بسیاری از محدثین و مفسرین گفته اند که اين آيه اشاره به علی (علیه السلام) و ضربه بسیار مؤثری است که بر پیکر «عمرو بن عبدود» زد و مسلمانان را از جنگ با کفار بی نیاز نمود.

از منابع اهل سنت: شواهد التنزیل،ج2،ص7

63-                        

لَّا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّـهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَـئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ ۖ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ رَضِيَ اللَّـهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ أُولَـئِكَ حِزْبُ اللَّـهِ ۚ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّـهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

هرگز مردمی را که ایمان به خدا و روز قیامت آورده‌اند چنین نخواهی یافت که دوستی با دشمنان خدا و رسول او کنند هر چند آن دشمنان پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشان آنها باشند. این مردم پایدارند که خدا بر دلهاشان (نور) ایمان نگاشته و به روح (قدسی) خود آنها را مؤید و منصور گردانیده و آنها را به بهشتی داخل کند که نهرها زیر درختانش جاری است و جاودان در آنجا متنعّمند، خدا از آنها خشنود و آنها هم از خدا خشنودند، اینان به حقیقت حزب خدا هستند، الا (ای اهل ایمان) بدانید که حزب خدا رستگاران عالمند. آيه22 مجادله

براساس نقل از منابع اهل سنت اين آيه در شان حضرت علي(علیه السلام) نازل شده است.

بديهي است كه خبر به بهشتي بودن كسي با فرض آگاهي او به اين خبر، دليل بر عصمت وي است.

شواهد التنزيل،ج2،ص329 – کشاف زمخشري ذيل آيه شريفه

64-                        

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَيَجْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّـهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

"اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از خدا پروا داريد و به پيامبر او بگرويد تا از رحمت خويش شما را دو بهره عطا كند و براى شما نورى قرار دهد كه بدان راه[راست] رويد و شما را بيامرزد، و خدا آمرزنده مهربان است." آيه28 حديد

در منابعي از اهل سنت رواياتي نقل شده که در اين آيه منظور از نور ، علی بن ابی طالب (علیه السلام) است.

شواهد التنزیل،ج2،ص227

65-                        

 فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّـهِ عَلَى الْكَاذِبِين

"پس هر كه با وجود دانشي که [درباره عيسي] سوي تو آمد با تو محاجه كند، بگو: بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما نفوسمان و شما نفوستان را فرا خوانيم؛ سپس[به درگاه خدا]تضرع كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم." آيه61 آل عمران

در بسياري از منابع اهل سنت نوشته‏اند كه منظور از پسرانمان، حسنین(علیه السلام) و مقصود از زنانمان، فاطمه (سلام الله علیها) و منظور از نفوسمان على(علیه السلام)می‌باشد.

بنابراین در این آیه خداوند حضرت امیر(علیه السلام) را از شدت اتحاد نفسانى با پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) ، نفس و جان پیغمبر خوانده است.

مناقب ابن مغازلى،ص 263

66-                        

یا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّـهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

اي کساني که ايمان آورده ايد از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد و وسيله اي براي تقرب بسوي او بجوييد و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید. آيه35 مائده

در تفاسير و روايات بسياري از منابع شيعه نقل شده که امیرالمؤمنین(علیه السلام) در تفسیر اين آیه فرمود: منم وسیله ي خداى تعالى.

تفسير قمي،ذيل آيه شريفه

67-                        

ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ۖ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّـهِ ۚ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ

"سپس اين كتاب آسماني را به گروهي از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم. باز هم بعضی از آنها به نفس خود ظلم کردند و بعضی راه عدل پیمودند و برخی به هر عمل خیر (با جان و دل) به دستور حق سبقت گیرند. این رتبه در حقیقت همان فضل بزرگ (و عطای بی‌منتهای الهی) است." آيه32 فاطر

در منابع شيعه و بعضي منابع اهل سنت امده که مراد از «الکتاب» قرآن کريم است و کسي كه خداوند در اين آيه او را به عنوان وارث كتاب خود معرفي كرده، حضرت علي(علیه السلام) مي باشد. بديهي است كه برگزيدن شخص خاص به عنوان وارث كتاب الهي، نشانه عصمت او و برتري اش بر ساير امت است.

از منابع اهل سنت:شواهد التنزيل لقواعد التفضيل،ج2،ص155

68-                        

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى ۖ وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّـهَ وَرَسُولَهُ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّـهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

و در خانه‌هایتان بنشینید و آرام گیرید (و بی‌حاجت و ضرورت از منزل بیرون نروید) و مانند دوره جاهلیت پیشین با آرایش و خود آرایی بیرون نیایید، و نماز به پا دارید و زکات (مال به فقیران) بدهید و از امر خدا و رسول اطاعت کنید. خدا فقط مى‌خواهد هرگونه پليدي و آلودگى را از شما اهل بيت دور کند و شما را کاملا پاكيزه گرداند. آيه33 احزاب

روايات فراواني به چهل طريق از اهل سنت نقل شده که قسمت دوم این آیه در شان پنج تن آل عبا نازل شده است.

درباره رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم)، على، فاطمه، حسن و حسین (عليهم السلام).

از منابع اهل سنت: تفسیرفخر رازى،ج 6،ص783

69-                        

عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ. عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ. الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ

درباره چه چيز از يكديگر مى‌پرسند؟ درباره آن خبر بزرگ. همان که همواره در آن اختلاف دارند.  آيات 1 تا 3 نباء

در منابع مهم از اهل سنت رواياتي از پيغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شده که فرمودند مراد از خبر بزرگ ، ولايت علي(علیه السلام) است.

شواهد التنزيل،ج1،ص417

70-                        

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّـهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ ۖ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّـهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

"اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد. پس اگر در چیزی کار به نزاع کشد آن را به حکم خدا و رسول بازگردانید اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید. این کار برای شما بهتر و خوش‌عاقبت‌تر خواهد بود."  آيه59 نساء

بعضي منابع اهل سنت نوشته‏اند كه این آیه درباره حضرت علي(علیه السلام) نازل شده و منظور از اولى الامر در ابتدا ايشان و سپس ائمه علیهم السلام از اهل بیت‏ پيامبرند.

ینابیع المودة،ص114 - شواهد التنزیل، ج1،ص149

71-                        

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَكَ الْأَقْرَبِین

و خويشان نزديکت را هشدار بده. آيه214 سوره شعراء

در اکثر منابع مهم اهل سنت آمده است پس از نزول اين آيه، رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در ميان خويشان خود سه بار فرمود:چه كسی از میان شما هست كه در امر رسالت مرا یاری كند تا برادر و جانشین من بعد از من باشد؟علي(علیه السلام) تنها فردي بود که هرسه مرتبه به پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) جواب داد. سپس پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: این علی، برادر و جانشین من در میان شماست... در همان جلسه مردان قریش به ابوطالب طعنه زدند كه اين شخص به تو دستور می‌دهد از فرزند خردسال خود فرمان ببری.

تفسیر ابن كثیر، ج3، ص364 - المستدرك الصحیحین للحاكم النیشابوری، ج3، ص132 و ...

72-                        

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَب

پس چون فراغت‏يافتى به طاعت دركوش. آيه7 انشراح

در منابع مختلف شيعي از حضرات معصومين(علیه السلام) نقل شده است كه معناى آيه اين است: «هنگامى كه فراغت يافتى على(علیه السلام) را به ولايت نصب كن.»

در بعضي تفاسير اهل سنت نيز به اين مساله اشاره شده است.

از منابع اهل سنت: قرطبى ج10،ص 7199-شواهد التنزيل،ج2،ص349

73-                        

سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ. لِّلْكَافِرِ‌ينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ. مِّنَ اللَّـهِ ذِي الْمَعَارِ‌جِ

"تقاضاکننده اي عذابي حتمي را درخواست کرد. که مخصوص کافران است و دفع کننده اي ندارد. از سوي خداي صاحب درجات." آيات 1 تا 3 معارج

تمام تفاسير شيعه و بسياري از منابع اهل سنت روايت کرده اند که در واقعه غدير بعد از آنكه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)، حضرت على(علیه السلام) را به خلافت نصب کرد، «نعمان بن حارث فهرى» به پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) اعتراض کرد و گفت: خدايا اگر آن چه محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) مى گويد، حق است، سنگى از آسمان بر ما نازل كن يا عذابى دردناك بر ما فرو فرست. همين كه سخنش تمام شد خداى تعالى با سنگى آسمانى بر سرش كوبيد و او را در جا كشت. در اين هنگام اين آيه بر رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد.

از منابع اهل سنت: تفسير ابوالفتوح رازي،ج2،ص914-تفسير قرطبي»، ج 18، ص 278 و ...

74-                        

يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْراً كَثيراً وَ ما يَذَّكَّرُ اِلاّ اُولُوا الاَْلْبابِ

 "(خدا) دانش و حكمت را به هر كس بخواهد (و شايسته بداند) مى دهد; و به هر كس دانش داده شود، خير فراوانى داده شده، و جز خردمندان (اين حقايق را درك نمى كنند، و) متذكّر نمى گردند. " آیه 269 بقره

روايات مختلفى از شيعه و اهل سنّت نقل شده كه علىّ ابن ابى طالب (عليه السلام) را واجد چنان حكمتى معرّفى مى كند. برخى از روايات مذكور:

حاكم حسكانى در شواهد التّنزيل، جلد اوّل، صفحه 107، حديث 150 می گوید: نديدم كسى از مردم بتواند ايرادى بر حكم و داورى آن حضرت بگيرد (سپس به آيه حكمت استدلال مى كند). همچنین ابن عبّاس در شواهد التّنزيل، جلد اوّل، صفحه 106، حديث 147.

75-                        

إِن تَتُوبَآ إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْريلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهيرٌ

 اگر شما (همسران پيامبر) از كار خود توبه كنيد (به نفع شماست، زيرا) دل هايتان از حق منحرف گشته; و اگر بر ضدّ او دست به دست هم دهيد، (كارى از پيش نخواهيد برد) زيرا خداوند يار اوست. و همچنين جبرئيل و «مؤمنان صالح»، و فرشتگان بعد از آنان پشتيبان او هستند.    آیه 4 تحریم

از روايات متعدّدى استفاده مى شود كه آن فرد كامل و مصداق اتم و اکمل «صالح المؤمنين»  اميرمؤمنان علىّ بن ابى طالب (عليه السلام) است. اين مطلب را بسيارى از علماى اهل سنّت نيز در كتاب هاى خود نقل كرده اند. از جمله:

الدّرّالمنثور، جلد 6، صفحه 244 (به نقل از احقاق الحق، جلد 3، صفحه 313). و شواهد التّنزيل، جلد 2، صفحه 254 به بعد. و...

76-                        

  وَ نَادَى اَصْحابُ الْجَنَّةِ اَصْحابَ النّارِ اَنْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقّاً فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقّاً قالُوا نَعَمْ فَاَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ اَنْ لَعْنَةُ اللهِ عَلَى الظّالِمينَ

 و بهشتيان، دوزخيان را صدا مى زنند كه: «آنچه را پروردگارمان به ما وعده داده بود، همه را حق يافتيم; آيا شما هم آنچه را پروردگارتان به شما وعده داده بود حق يافتيد؟!» دوزخيان مى گويند: «آرى، همه آنچه خداوند وعده داده بود حق يافتيم» در اين هنگام، ندادهنده اى در ميان آن ها ندا مى دهد كه: «لعنت خداوند بر ستمگران باد!» آیه 44 اعراف

 روايات متعدّدى در منابع شيعه و اهل سنّت وجود دارد كه مؤذّن را به حضرت على (عليه السلام) تفسير كرده است، به عنوان نمونه به چند منبع اشاره مى كنيم:

حاكم حسكانى، دانشمند حنفى اهل تسنّن، در شواهد التّنزيل و حافظ ابوبكر ابن مردويه در كتاب المناقب ه نقل از احقاق الحق، جلد 3، صفحه 393. و...

77-                  

اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونِةٍ لَّا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ

"خدا نور (وجودبخش) آسمانها و زمین است، داستان نورش به مشکاتی ماند که در آن روشن چراغی باشد و آن چراغ در میان شیشه‌ای که از تلألؤ آن گویی ستاره‌ای است درخشان، و روشن از درخت مبارک زیتون که (با آنکه) شرقی و غربی نیست (شرق و غرب جهان بدان فروزان است) و بی‌آنکه آتشی زیت آن را برافروزد خود به خود (جهانی را) روشنی بخشد، پرتو آن نور (حقیقت) بر روی نور (معرفت) قرار گرفته است. و خدا هر که را خواهد به نور خود (و اشراقات وحی خویش) هدایت کند و (این) مثلها را خدا برای مردم (هوشمند) می‌زند (که به راه معرفتش هدایت یابند) و خدا به همه امور داناست!" آیه 35 نور

حضرت علی علیه السلام در تبیین معنی اجزاء آیه فرمودند: (مصباح) من هستم.

78-                        

أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً ۚ أُولَـئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ۚ وَمَن يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ ۚ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِّنْهُ ۚ إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ

آیا پیغمبری که از جانب خدا دلیلی روشن (مانند قرآن) دارد و گواهی صادق (مانند علی علیه السّلام) در پی اوست و به علاوه کتاب تورات موسی هم که پیشوا و رحمت حق بر خلق بود پیش از او بوده و اینان (از اهل کتاب) به آن ایمان دارند (به آمدن آن پیامبر بشارت داده، چنین پیامبری مانند آن کس است که این امتیازات را ندارد)؟ و هر کس از طوایف بشر به او کافر شود وعده گاهش البته آتش دوزخ است، پس در آن هیچ شک مدار که این حق و درست از سوی پروردگار توست و لیکن اکثر مردم (به آن) ایمان نمی‌آورند. آیه 17 هود

در اين آيه نيز مفسرين و مورخين عامه و خاصه نوشته‏اند كه منظور از شاهد و گواهى از خود پيغمبر على (عليه السلام) است. مثل تفسير ابو الفتوح رازىـينابيع المودة ص 99

79-                   

لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۚ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ

.يعنى دوزخيان با بهشتيان برابر نيستند اصحاب بهشت آنانند كه رستگار هستند. آیه 20 حشر

موفق بن احمد در كفاية الخصام ص 422 بسند خود از جابر روايت كرده است كه گفت ما در خدمت رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) بوديم كه على (عليه السلام) داخل شد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود قسم به آنكه جان من در دست اوست كه اين مرد و شيعه‏اش در روز قيامت رستگارانند.

80-                        

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ

بيفكنيد در دوزخ هر نا سپاس ستيزه جو را. أيه 24 ق

حاكم حسكانى در شواهد التنزيل جلد 2 ص 190 بسند خود از ابو سعيد خدرى نقل مي كند كه رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود چون روز قيامت شود خداى تعالى بمن و على مي فرمايد هر كس دشمن شما است او را در آتش بيفكنيد و هر كه دوست شما است او را داخل بهشت گردانيد و اينست فرموده خداى تعالى القيا فى جهنم كل كفار عنيد.

81-                        

ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ 

.آنگاه در آنروز از نعمتها پرسيده شوند. أيه 8 تكاثر

ابو نعيم و حاكم حسكانى بسند خود در غاية المرام باب 48ـشواهد التنزيل جلد 2 ص 368  از حضرت صادق (عليه السلام) نقل كرده‏اند كه فرمود مقصود از نعيم در اين آيه ولايت امير المؤمنين و ما است كه از آن پرسيده خواهد شد.

82-                        

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا ۖ لَّا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَـنُ وَقَالَ صَوَابًا 

روزی که روح و ملائکه به صف می ايستند و هيچ يک سخن نمی گويند مگر آن کس که خدای رحمان اجازه اش فرمايد و سخن به صواب گويدز آيه 38 نبا

امام باقر (علیه السلام) درباره این آیه فرمودند : روز قیامت که برپا شود در موقف و به گاه حسابرسی کلمه لا اله الا الله از یاد بندگان برود مگر کسی که به ولایت علی(علیه السلام) اقرار کرده باشد. (فرات کوفی - تفسیر فرات کوفی ص۲۰۲ - حاکم حکسانی - شواهد التنزیل ج ۲ ص ۳۲۲)

83-                        

وَأَنَّ هَذَاصِرَاطِي مُسْتَقِيمًافَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُواالسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِه

ومسلماًاین راه راست من است؛ بنابراین ازآن پیروی کنیدواز راه های دیگر پیروی نکنیدکه شمارا از راه او پراکنده می کند...آيه153 انعام

در این آیه، مراد ازصراط مستقیم، حضرت علي واهل بیت علیهم السلام هستندکه در تفاسیرمتعددشیعه وسنی به این مطلب تصریح شده است.

ینابیع الموده،ص،111

84-                        

يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ

(آن هنگام به اهل ایمان خطاب لطف رسد که) ای نفس (قدسی) مطمئن و دل آرام. آیه 27 فجر

امام صادق علیه السلام در روایتی می فرماید: درباره حضرت علی علیه السلام است.

85-                        

لِّنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَمَن يُعْرِضْ عَن ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَابًا صَعَدًا

تا به آن نعمت آنها را امتحان و آزمایش کنیم، و هر که از یاد خدای خود اعراض کند خدا او را به عذابی بسیار سخت درآورد. آیه 17 جن

ابن عباس گوید:  «ذکر ربه » ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام است. ( شواهدالتنزیل، ج 2، ص 386.(

86-                        

رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ

" آن خدایی که آفریننده دو مشرق و دو مغرب است" آیه 17 الرحمن

«المشرقین » در آیه شریفه «رب المشرقین و رب المغربین (78) »حضرت رسول صلی الله علیه وآله و حضرت علی علیه السلام و «المغربین » امام حسن و امام حسین علیهما السلام است. (تفسیر القمی، ج 2، ص 344، زیر آیه.)

87-                        

إِنَّ اللَّـهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ ۚ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

همانا خدا (خلق را) فرمان به عدل و احسان می‌دهد و به بذل و عطاء خویشاوندان امر می‌کند و از افعال زشت و منکر و ظلم نهی می‌کند و به شما پند می‌دهد، باشد که موعظه خدا را بپذیرید. آیه 90 نحل

از ابن عباس روایت است که: اولین کسی که از زیور بهشت می پوشد، حضرت ابراهیم علیه السلام است، به برکت مقام خلت و دوستیش. پس از او حضرت محمدصلی الله علیه وآله است. زیرا او برگزیده و صفوة الله است. سپس حضرت علی علیه السلام است و در آیه :

«ان الله یامر بالعدل و الاحسان...» عدل رسول الله صلی الله علیه وآله و احسان علی علیه السلام است.

88-                        

حم والکتاب المبین

کتاب شریف کافی از حضرت کاظم علیه السلام روایت می کند که آیه 2 سوره دخان:

«حم » حضرت محمدصلی الله علیه وآله و «الکتاب المبین » امیرالمؤمنین علیه السلام است.

در تفسیر قمی نیز زیر آیه بالا از امام باقرعلیه السلام روایت شده:

«الکتاب امیرالمؤمنین علیه السلام است »  (تفسیر البرغانی، جزء اول، ص 329.)

89-                        

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا

متقیان را در آن جهان مقام گشایش و هر گونه آسایش است. آیه 31 نبا

ابن عباس - مشهورترین مفسر صدر اسلام- زیر آیه کریمه گوید: او[قهرمان این آیه] علی بن ابی طالب علیه السلام است، به خدا او سرور کسانی است که تقوا و خوف الهی داشتند... (شواهد التنزیل، ج 2، ص 419)

90-                        

وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى  فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى

و هر کس از حضور در پیشگاه عزّ ربوبیت بترسید و از هوای نفس دوری جست. همانا بهشت منزلگاه اوست. آیه 40 و 41 نازعات

ابن عباس - مشهورترین مفسر صدر اسلام- زیر آیه کریمه گوید: علی بن ابی طالب علیه السلام از مقام رب و صحنه حسابرسی محشر در میان بندگان، خائف بود از این رو از نافرمانی خدا دوری گزید و هوای خویش را از محرمات و از خواهش های نفسانی بازداشت و بدینسان بهشت، ویژه او است و هر کسی که چنین باشد. (شواهد التنزیل، ج 2، ص 422.)