اهمیت صله رحم دراسلام

اهميت صله رحم‏ در قرآن

  1. بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبي‏ {بقره/ 83}

و (به ياد آوريد) زمانى را كه از بنى اسرائيل پيمان گرفتيم كه جز خداوند يگانه را پرستش نكنيد و به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و بينوايان نيكى كنيد

  1. وَ آتَي الْمالَ عَلي حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبي‏ {بقره/ 177}

مال (خود) را، با همه علاقه‏اى كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق مى‏كند

  1. إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبي‏ {نحل/ 90}

خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان فرمان مى‏دهد و از فحشا و منكر و ستم، نهى مى‏كند خداوند به شما اندرز مى‏دهد، شايد متذكّر شويد!

  1. فَآتِ ذَا الْقُرْبي {حَقَّهُ‏ روم/ 38}

پس حقّ نزديكان و مسكينان و در راه‏ماندگان را ادا كن! اين براى آنها كه رضاى خدا را مى‏طلبند بهتر است، و چنين كسانى رستگارانند.

  1. وَ اتَّقُوا اللّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الارْحامَ إِنَّ اللّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً {نساء/ 1}

و از خدايى بپرهيزيد كه (همگى به عظمت او معترفيد و) هنگامى كه چيزى از يكديگر مى‏خواهيد، نام او را مى‏بريد! (و نيز) (از قطع رابطه با) خويشاوندان خود، پرهيز كنيد! زيرا خداوند، مراقب شماست.

  1. أُولُوا الارْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلي بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللّهِ‏ {احزاب/ 6}

و خويشاوندان نسبت به يكديگر از مؤمنان و مهاجران در آنچه خدا مقرّر داشته اولى هستند، مگر اينكه بخواهيد نسبت به دوستانتان نيكى كنيد (و سهمى از اموال خود را به آنها بدهيد) اين حكم در كتاب (الهى) نوشته شده است.

اهمیت صله رحم در روايات‏

  1. بهترین مردم:

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: بهترين مردم كسانى هستند كه به خويشاوندان بيشتر نزديك شوند.{ نهج الفصاحة، 1499}

  1. سریع ترین عبادت:

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:چيزى كه ثوابش از همه چيز زودتر رسد، صله رحم است.{ كافي، ج 2، ص 152}

  1. خویشاوند به منزله بال پرواز:

امام علی(علیه السلام) فرمودند: گرامى دار قبيله خود را پس بدرستى كه ايشان بال تواند كه بآن پرواز مي كنى، و اصل تواند كه بسوى آن بر مى‏گردى، و دست تواند كه بآن حمله مي كنى.{ نهج‏البلاغه، نامه 31}

  1. آسان شدن سكرات موت :

امام علی(علیه السلام)به نقل از حضرت موسی(علیه السلام): معبودا پاداش كسى كه صله رحم كند چيست؟عمرش را دراز كنم و سكرات موت را بر او آسان كنم.

{أمالي صدوق، ص 208}

  1. صله رحم حتی اگر از تو بریده باشد:‏

قالَ أَبُوذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ:" أوصاني رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) أن أصِل رحمي و إن أدبرت" رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به من سفارش نمود كه صله رحم خويش كنم هر چند او از من روگردان باشد.{خصال صدوق، ج 2، ص 345}

امام علی(علیه السلام) فرمودند: صِلُوا أَرْحَامَكُمْ وَ إِنْ قَطَعُوكُمْ‏ با خويشاوندانتان پيوند بر قرار كنيد اگر چه آنان از شما ببرند. {أمالي طوسي، ص 208}

  1. عدم بی نیازی از خویشاوند:

امام علی(علیه السلام) فرمودند: هيچ كدام شما مردان گر چه صاحب و فرزند است از عشيره و تبارش بى‏نياز نباشد، {مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏15، ص: 239}

به امام صادق(علیه السلام) عرض كردم: خويشاوندانى دارم كه دين مرا ندارند آيا آنها بر من حقى دارند؟ فرمود: آرى، خويشاوندى را چيزى قطع نكند، و اگر همدين تو باشند دو حق پيدا كنند: حق خويشاوندى و حق اسلام. {كافي، ج 2، ص 157}

  1. مانع از سقوط در جهنم

رسول خدا (صلى اللَّه عليه و آله و سلم) ميفرمود: رحم و امانت روز قيامت در دو جانب صراطند، چون صله رحم كننده و امانت نگهدار بر صراط گذرد ببهشت رسد، و چون خائن امانت و قاطع رحم از آن بگذرد، هيچ عملى با وجود اين دو گناه سودش نبخشد و صراط در آتش دوزخ سرنگونش كند. {كافي، ج 2، ص 152}

  1. طول عمر

   امام علی(علیه السلام) فرمودند:اى نوف صله رحم كن تا خدا عمرت را بيفزايد {أمالي صدوق، ص 209}

آثار صله رحم‏

  1. امام باقر(علیه السلام) فرمودند:

صِلَةُ الارْحَامِ تُزَكِّي الاعْمَالَ صله ارحام اعمال را پاك كند (اثر معنوي)

وَ تُنْمِي الامْوَالَ و اموال را فزونى دهد (اثر اقتصادي)

وَ تَدْفَعُ الْبَلْوَي و بلا را بگرداند (اثر اجتماعي)

وَ تُيَسِّرُ الْحِسَابَ و حساب را آسان كند (اثر اخروي)

وَ تُنْسِي فِي الاجَلِ‏ و اجل را تأخير اندازد .{كافي، ج 2، ص 150}

  1. امام صادق(علیه السلام):

صِلَةُ الارْحَامِ تُحَسِّنُ الْخُلُقَ صله أرحام خلق را نيكو (اثر اجتماعي)

وَ تُسَمِّحُ الْكَفَّ و دست را با سخاوت (اثر اخلاقي)

وَ تُطَيِّبُ النَّفْسَ و نفس را پاكيزه (اثر رواني)

وَ تَزِيدُ فِي الرِّزْقِ و روزى را زياد كند

وَ تُنْسِي فِي الاجَلِ‏ و اجل را تأخير اندازد {كافي، ج 2، ص 151}

  1. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

هر كس يك چيز را براى من ضمانت كند، من چهار چيز را براى او ضمانت مى‏كنم. با خويشاوندان خود رابطه داشته باشد،

تا خدا او را دوست بدارد،

و به او روزى فراخ دهد،

و عمر او را طولانى كند

و او را به بهشتى كه وعده داده است وارد كند. {مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏15، ص: 246}

آثاردنیوی صله رحم

  1. وسعت روزی

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر كه با صدقه‏اى يا صله‏اى در بخششى گشايد، خداى والا بسبب آن ، مال وى بيفزايد.{نهج الفصاحة، 2652}

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر كه خوشش آيد كه خدا عمرش را دراز كند و روزيش را توسعه دهد بايد صله رحم كند، {كافي، ج 2، ص 156}

  1. آباد شدن شهرها

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:كه صله رحم باعث آبادى مملكت و افزايش عمر مى‏شود گرچه اهل آن زمان مردمان خوبى نباشند.{أمالي طوسي، ص 480}

  1. پيش گيري از مرگ ناگهاني

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: اى ميسر چند بار مرگت در رسيده و هر بار خدا تو را پس انداخته، بخاطر صله رحم تو و احسانت به خويشانت.

{وسائل الشيعة، ج‏9، ص: 389}

  1. عوض شدن سرنوشت

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: صدقه به موقع و نيكوكارى و نيكى با پدر و مادر و پيوستگى خويشاوند،

بدبختى را به خوشبختى مبدل كند

و عمر را افزايش دهد

و از مرگ‏هاى بد جلوگيرى كند.{ نهج الفصاحه، 1869}

آثاراخروی صله رحم

  1. حسنه و پاداش

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:‏ صدقه 10، قرض 18، هديه 20، صله رحم 24 حسنه و پاداش دارد. {كافي، ج 4، ص 10}

  1. جايگاه ويژه در بهشت

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: براستى كه در بهشت مقامى است كه بدان نائل نشود جز پيشواى دادگر يا خويشاوند دلجو يا عيالمند بردبار.

{الخصال، ج‏1، ص: 93}

  1. آسان شدن حساب

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: نیکی به والدين و صله رحم حساب را آسان كنند.{مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏15، ص: 177}

آثار قطع رحم‏

آثاردنیوی

  1. قهر خدا

" وَ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يُفْسِدُونَ فِي الارْضِ أُولئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدّارِ {رعد/ 25}

آنها كه عهد الهى را پس از محكم كردن مى‏شكنند، و پيوندهايى را كه خدا دستور به برقرارى آن داده قطع مى‏كنند، و در روى زمين فساد مى‏نمايند، لعنت براى آنهاست و بدى (و مجازات) سراى آخرت!

  1. مرگ زود رس

امام علی(علیه السلام) در خطبه خود فرمود:پناه برم به خدا از گناهانى كه زود نابود كنند، عبد اللّه بن كوّاء يشكرى خدمت آن حضرت برخاست و گفت: يا امير المؤمنين! آيا گناهانى هستند كه زود نابود كنند؟ فرمود: آرى، واى بر تو، آن قطع رحم است، {كافي، ج 2، ص 347}

  1. قطع ارزاق

امام علی(علیه السلام) فرمودند:

راستى كه خاندانى با هم فراهم شوند و با هم كمك كنند و با اينكه بد كارند خدا به آنها روزى مى‏دهد، و به راستى خاندانى از هم جدا مى‏شوند و با يك ديگر قطع رحم مى‏كنند و خدا آنها را محروم مى‏كند با اينكه پرهيزكارند. {كافي، ج 2، ص 347}

  1. فقر

امام علی(علیه السلام) فرمودند: قطع رحم موجب فقر مى‏شود {وسائل الشيعة، ج‏15، ص: 347}

  1. ناامني

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:وقتى قطع رحم نمودند اموالشان در دست اشرار قرار مى‏گيرد{ علل الشرائع، ج 2، ص 584}

  1. زیانکاران‏

وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ‏ {بقره/ 27}

فاسقان كسانى هستند كه پيمان خدا را، پس از محكم ساختن آن، ميشكنند و پيوندهايى را كه خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده، و در روى زمين فساد ميكنند اينها زيانكارانند.

  1. موجب لعنت خدا

 رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر گاه خويشاونديها از هم گسسته شود، خداوند چنين مردمى را لعنت مى‏كند و گوشهايشان را كر و چشمانشان را كور مى‏سازد.

{ثواب‏الاعمال، ص 242}

  1. محروم شدن ازهمراهی خویشاوندان

امام علی(علیه السلام) فرمودند:

آگاه باشيد، مبادا از بستگان تهيدست خود رو برگردانيد، و از آنان چيزى را دريغ داريد، كه نگاه داشتن مال دنيا، زيادى نياورد و از بين رفتنش كمبودى ايجاد نكند. آن كس كه دست دهنده خود را از بستگانش باز دارد، تنها يك دست را از آنها گرفته امّا دست‏هاى فراوانى را از خويش دور كرده است، و كسى كه پر و بال محبّت را بگستراند، دوستى خويشاوندانش تداوم خواهد داشت. {نهج‏البلاغه، خطبه 23}

  1. زشت ترین گناهان

امام علی(علیه السلام) فرمودند: زشت‏ترين گناهان بريدن از خويشان است و عقوق يعنى بدسلوكى با پدر و مادر كردن يا بهمه خويشان، و بمنزله تأكيد سابق باشد

{ غررالحكم، ص 406}

  1. نزول بلا

 امام علی(علیه السلام) فرمودند:در بريدن از خويش در آمدن عقوبتهاست، يعنى سبب عقوبتهاى إلهى مى‏گردد. {غررالحكم، ص 406}

  1. دوری از رحمت خدا

 رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:مردمى كه در ميان آنها كسى از خويشاوندان بريده باشد، رحمت خدا بر آنها فرود نمى‏آيد. {مستدرك‏الوسائل، ج 9، ص 106}

  1. اهل بيت عليهم السلام‏ تاویل صله رحم

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: پرسيدم از امام ششم از قول خدا" وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ‏" فرمود: از آنست صله رحم، و تاويل نهائى آن صله با ما است.

{مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏15، ص: 236}

آثار اخروی

  1. محروميت از بهشت:

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:سه كس به بهشت نروند دائم الخمر و كسى كه هميشه بسحر و جادو مشغول باشد و كسى كه از خويشان خود قطع رابطه كند

{ وسائل الشيعة، ج‏15، ص: 346}

  1. جهنمی شدن:

 رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:بپرهيزيد از آزردن پدر و مادر، زيرا بوى بهشت از مسافت هزار سال شنيده شود، ولى عاق والدين و قطع‏كننده رحم آن را نشنوند،

{كافي، ج 2، ص 349}

نحوه صله رحم‏:

  • با آب دادن. امام صادق(علیه السلام) فرمودند: صِلْ رَحِمَكَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ {كافي، ج 2، ص 151}
  • با سلام كردن. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: صِلُوا أَرْحَامَكُمْ بِالدُّنْيَا وَ لَوْ بِالسَّلامِ‏ {كافي، ج 2، ص 157}
  • با مسافرت كردن. رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: أَنْ يَصِلَ الرَّحِمَ وَ إِنْ كَانَتْ مِنْهُ عَلَي مَسِيرَةِ سَنَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الدِّينِ‏ {كافي، ج 2، ص 151}
  • با دفع كردن ضرر و سود رساندن. أعظم الصلة ما كان بالنفس و فيه أخبار كثيرة ثم بدفع الضرر عنها ثم بجلب النفع إليها {بحارالانوار، ج 71، ص 109}
  • عيادت از بيمار. وعودا مرضاهم  {مفاتيح الحياه ،ص217 به نقل از كافي، ج 2، ص 636}
  • شركت در مراسم عزا. واشهدوا جنائزهم  {مفاتيح الحياه ،ص217 به نقل از كافي، ج 2، ص 636}
  • زيارت وديدار. يا اهل القرابه!تزاوروا  {مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏13، ص: 203}
  • هديه دادن يا اهل القرابه. تهادوا  {مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏13، ص: 203}
  • تامين نيازهاي آنان پيش از ديگران. لَا صَدَقَةَ وَ ذُو رَحِمٍ مُحْتَاج‏  {من لا یحضره الفقيه، ج2، ص68}
  • ملاقات با چهره بشاش وشادمان. الْقَ أَخَاكَ بِوَجْهٍ مُنْبَسِطٍ{الكافي ، ج‏2، ص: 103}
  • نامه نوشتن:پيوند ميان برادران آن گاه كه پيش هم هستند، ديدار همديگر است و در مسافرت نامه نوشتن به يكديگر. {اصول كافي، ج 2، ص 670 .}
  • عدم آزار، بهترین صله: بهترين صله رحم، آزار نرسانيدن به خویشاوند ست. {كافي، ج 2، ص 151}

خاطرات:

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: من در كنار بستر ابو عبد اللّه صادق(علیه السلام) بودم كه به حال احتضار افتاد، ابو عبد اللّه لحظه‏اى بيهوش شد و چون به هوش آمد گفت: به حسن افطس هفتاد دينار بدهيد، به فلانى چنين و چنان بدهيد و به فلانى چنين و چنان بدهيد. من گفتم: به كسى عطا مى‏كنى كه با كارد به جانت حمله كرد؟ ابو عبد اللّه گفت: خدا پدرت را بيامرزد. مگر قرآن نخوانده‏اى؟ من گفتم: چرا. ابو عبد اللّه گفت: نشنيده‏اى كه خداوند- عز و جل- مى‏گويد: «آنان كه رشته خويشاوندى‏ را استوار نگه مى‏دارند و از پروردگار خود در هراسند و از سختگيرى حساب قيامت بيمناكند در بهشت عدن اقامت گيرند». {كافي، ج 7، ص 55}

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: امام ششم(علیه السلام) مي فرمود: مردى نزد پيغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و گفت: يا رسول الله راستش مرا خاندانيست كه با آنها صله كنم و آنها مرا آزار كنند، و ميخواهم تركشان كنم، رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمود: در اين صورت خدا هم همه شما را ترك كند، گفت: چه كنم؟ فرمود: بده بكسى كه محرومت كرده، و صله كن با كسى كه از تو بريده و درگذر از آنكه بتو ستم كرده، و چون چنين كنى خدا عز و جل ظهير تو باشد بر آنها. ابن طلحه گفت: بآن حضرت گفتم: ظهير چه باشد؟ فرمود ياور.{ مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏15، ص: 253}

صفوان جمال مي‏گويد: ميان امام صادق(علیه السلام) و عبد الله بن حسن مسئله‏اي پيش آمد كه صداي هر دو بلند شد و مردم جمع شدند بعد هم هر يك به خانه خود رفتند صبح زود از خانه بيرون آمدم. امام صادق(علیه السلام) را لب در منزل عبد الله حسن ديدم كه به جاريه‏اي مي‏گويد: بگو از منزل بيرون بيايد. همين كه بيرون آمد پرسيد به اين زودي چه خبر؟ فرمود: وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ‏ (رعد/ 21) هر دو معانقه و گريه كردند.

{كافي، ج 2، ص 155}

منبع: سررسید هیأت